Өнердің өрінде, құрметтің төрінде

Ақмола, Көкше жұртшылығы белгілі әнші-композитор, ақын Иран сал Тасқараұлының 80 жасқа толуын атап өтті.

Мерейтойлық шаралар Мағжан Жұмабаев атындағы Ақмола облыстық ғылыми-әмбебап кітапханасында бастау алып, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясында шығармашылық кешпен мәресіне жетті. Салтанатты шараға облыс әкімінің орынбасары Айна Мысырәлімова қатысып, құттықтау сөз сөйледі.

Кешегі Ақан сері, Біржан сал, Үкілі Ыбырай секілді ән дүлдүлдерінің сарқыты Иран салды оқырман қауымға басы артық таныстырып жатудың қажеті жоқ. Арқадағы есімі қазақ еліне мәлім танымал өнер иесі сексен жастың сеңгіріне көтеріліп отыр. Алпыс жылдығынан бастап, бұған дейінгі жетпіс, жетпіс бес жылдық мерейтойлары да облыстың ең үлкен сахналарында ойдағыдай аталып өткен болатын. Оның бәрінде әрине, той көрігін асқақ, әсем әндерімен ардақты ағамыздың өзі де қыздыра түскен еді.
Енді міне, сексенге де келіп, өнерін құрметтейтін қалың елі арқалы өнерпазға тағы да шексіз қошеметін білдіруде. Оған сегіз қырлы, бір сырлы Иран сал әбден лайық. Осы мерейтойға орай, облыстық кітапханада өткен «Иран сал» электрондық басылымының тұсаукесеріне Көкшенің белді әнші-композиторы, ақынының есімі мен өнеріне қанық замандастары, әр буындағы зиялы қауым өкілдері, жастар жиналды.
Соңғы уақытта осындай асылдарымыздың шығармашылығын елге, өскелең ұрпаққа танытуда белгілі ақын-жазушы, қалалық «Көкшетау» газетінің бас редакторы Серік Жетпісқалиев жетекшілік ететін «Алтын Арқа» ақпараттық-ағарту орталығы көп жұмыс атқарып келеді. Бұл тұсаукесер де осы бірлестіктің кітапхананың ақпараттық-библиографиялық бөлімімен бірге Иран ағаға көрсеткен құрметінің белгісі.
Мәдени шарада құлақтан кіріп, бойды алатын Иран сал әндері Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің әдебиеттанушы ғалымдары Аманжол Есмағұлов пен Сәбит Жәмбектің, Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университетінің профессоры Ғалым Мұсатайдың, қазақ баспасөзінің ардагері Балталы Сәрсенбаевтың, тағы басқаларының осы бір өзіндік ерекшелігі мол, бесаспап өнер иесі туралы толымды ой-пікірлерімен алма-кезек ұштасып жатты. Әрине, сол Арқаның ежелгі сал-серілер мектебінің әуез-әуеніне тән кең тынысты, сан алуан мақамдағы асқақ әндерді орындаған да осы кешке ежелгі қалпымен қоңыр домбырасын ұстай келген ағамыздың өзі. Сексеннің сеңгірінде бұлай құйқылжытып ән шырқап, Алла берген дара дарынымен айналасын баурап алу тағы бір айтпай болмайтын өнердің шын құдіреті болса керек.
Осы жолы бір данасы өзіне тапсырылып, бір данасы кітапханада сақталатын болған «Иран сал» электрондық басылымы сегіз бөлімнен тұрады. Оған әнші-композитор, ақынның өзі шығарған 154 әні, 2 күйі, 6 кітабының мәтіні енген. Диск мазмұны шығармашылық иесінің жаңа еңбектеріне орай, әр бес жыл сайын жаңартылып, толықтырылып тұрады. Олай болса, лайым Иран сал ағамыздың ғұмыры ұзақ болып, шаршамай-шалдықпай осы белестерге қол жеткізе берсін дейміз.
Арқаның ән ақиығының сексен жылдық мерейтойы бұдан әрі өткен дүйсенбі күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясында жалғасын тапты. Иран сал әндерінен тұратын концертке көкшелік әнсүйер қауым мен еліміздің әр жерінен келген меймандар көптеп жиналды. Олардың бәрінің де көкейінде осынау жасқа келсе де жігері мұқалмаған, әлі күнге шығармашылық ізденістермен ұлы өнердің бел ортасында жүрген асыл ағамызға деген терең ризашылық сезімі жатқаны анық еді. Ал, мерейтой иесінің өзі болса, жүзінде аздап толқу бар, сол баяғы, кішіпейіл де ақжарқын қалпында өзін, талантын құрметтеп келіп жатқан қалың қауымға іштарта көз салып қояды.
Концерт, яғни, шығармашылық кеш шымылдығын Иран салдың «Жаңа ғасыр ХХІ» әнімен Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының белді әншісі Жанат Есов ашты. Кілең осы филармонияның әншілері өнер көрсеткен, сөйтіп, әнші-композитор, ақынның өз әндерінен өзіне және тыңдармандарға үлкен тарту жасаған кешті музыкалық жағынан Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, белгілі дирижер Тұрлықожа Базаров бастаған Кенжебек Күмісбеков атындағы қазақ ұлт-аспаптар оркестрі сүйемелдеп отырды.
Әсем сазды кеште Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртістері Бисара Мәкенова, Ғазиза Жұмекенова, мәдениет қайраткерлері Абзал Салық, Гүлжан Ахметова, Мереке Бекмағамбетов, Саян Мұхамедияров, Сәрсенбай Хасенов, болашағынан мол үміт күттіретін жас әншілер Төлеген Аманов, Аягөз Қалмағамбетова Иран сал әндерін талғампаз жұртшылыққа өз нақыш, ажарымен түрлентіп жеткізуге бар өнерлерін салды. Сол үшін де автордың және концертке келушілердің зор ықыласына бөленгендері ақиқат. Олар шырқаған әндердің ішінен Мұқағали ақынның сөзіне жазылған «Аңса жаным», Кәкімбек Салықовтың сөзіне жазылған «Сағындым», «Үкілі Ыбырай қайда жатыр екен?», Ғафу Қайырбековтың сөзіне жазылған «Ана тілі», сөзі мен әнін ағамыз өзі жазған «Көкше вальсі», «Шаршасаң, елге бар», айтыскер ақын, әнші Мұса Асайыновқа арналған «Мен келдім Көкшетаудың бауырынан», тағы басқа әндерді ерекше атап өтуге болады. Жүрегі өнер деп соққан жанның көп әндері өзі ән құшағында тербелген сұлу Көкшесіне арналған. Иран сал сонымен бірге, ұлы Мағжанға да бес бірдей ән арнаған дүлдүл. Басқа ұлыларымыздың да әдеби, мәдени мұрасынан нәр алумен келе жатқан ағамыздың Шәкәрімнің сөзіне жазылған әрі осы кеште орындаушысын дәл тапқан «Жастық әні» қандай керемет. Сал ағамыз сондай-ақ, балалар әндерінің де білгірі. Соның айғағындай, бұл жолы концертке облыстық балалар шығармашылығы орталығының жас жеткіншектері де қатысып, сахнада мейірбан аталарының өздеріне арнап жазған бірнеше әндерін бала көңілдерімен беріле орындап берді.
Кештің орта тұсында облыс әкімінің орынбасары Айна Мысырәлімова сөз алып, мерейтой иесін Ақмола облысының әкімі Мәлік Мырзалиннің атынан арнайы құттықтай келе, халқымыздың ежелгі салт-дәстүрімен иығына шапан жапты. Одан да жоғары атақтарға лайық ағамыздың әлі күнге талайлар алып келген «Қазақстанның мәдениет қайраткері» немесе «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі де жоқ екен. Сол ағаттықтың орны кеш те болса толғандай болып, «Мәдениет саласының үздігі» атағына Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігіне ұсыныс жасалғаны айтылды.
Бұдан кейін сахнаға көпшіліктің ортасында отырған Иран салдың өзі шақырылып, сол баяғы өз нақышында, бабымен еліне арнауын және бірқатар әндерін орындады. Дархан дарынның біз біле қоймаған, сол себепті де осы жолы қайран қалған күй шығару өнері де талайды тамсантқандай екен. Оны немересі Маликаның зор шабытпен «Иран салдың сарыны» және «Сарыбұлақ» атты екі күйін тартып бергенде қапысыз аңғардық. Осылайша Алаш арыстарын насихаттауда да қажымай-талмай ізденіп, бірталай әндері арқылы ұлтына сүйіспеншілігін кеңінен паш етіп жүрген өнердегі айтулы тұлғаның шығармашылық кеші де елді сүйсінтіп һәм тебірентіп барып өз мәресіне жетті.
Соңғы сөз түйіні ретінде мынаны айтпай болмайды. Осы мақалада қамтылып жатқан қос шараның екеуіне де белсене ат салысып, кітапханада ұстазына әсем әндерімен үлкен қолдау білдірген, ал, филармониядағы концертінде бүкіл кешті сөз жүйесін тереңнен тартып, мазмұнды жүргізіп берген шәкірті Сәрсенбай Хасеновтің қандай алғысқа болсын лайық екендігі жарқырай көрініп тұрды. Сондай-ақ, кеш соңында сахнаға шығып, мерейтой иесіне жылы сөздерін арнаған және сый-сыяпаттарын жасаған Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті мен Абай Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті, Ақмола облыстық және Көкшетау қалалық ардагерлер кеңесі, «Алтынтау Көкшетау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі басшылықтарының, тағы басқа да жекелеген ел ағалары мен азаматтарының өнерге, сол өнерді өрге сүйреп жүрген Иран салдай ерекше талант иелеріне ықылас-пейілдері де лайым осылай шырқау бола берсе екен дейсің.
Қ.КӘКЕНОВ.

Пікір қалдыру

Міндетті өрістер таңбаланған Обязательные поля помечены *