Қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрескен Қожагелді батырдың туғанына – 300 жыл
Бәйімбет батыр Қожагелді батыр
Биыл Керей тайпасының Күрсары руынан шыққан белгілі тарихи тұлға, ел қорғаны болған Қожагелді батырдың туғанына 300 жыл толып отыр. Бұл мерейтой – бір әулеттің немесе бір өңірдің ғана емес, күллі Көкше-Қызылжар аймағының тарихи жадын жаңғыртатын маңызды оқиға.
Қазақ халқының тарихында есімі туған жер атауына айналған тұлғалар аз емес. Солардың бірі – Қожагелді батыр. Батырдың атымен аталған Қожагелді ауылы бірнеше ғасыр бойы ұрпақ жадында сақталып, бүгінгі күнге дейін жетіп отыр. Бұл – халықтың өз батырына деген құрметінің, тарихи санасының беріктігінің көрінісі.
Қожагелді батыр XVIII ғасырда, қазақ халқы үшін аса күрделі әрі тағдыршешті кезеңде өмір сүрді. Бұл уақыт жоңғар шапқыншылығының ауыр зардаптары, қазақ руларының елдігін сақтау жолындағы күресі және Абылай хан бастаған ұлттық бірігу дәуірімен тұспа-тұс келді. Осындай сын сағаттарда ел қорғайтын батырлар мен сөз бастайтын билердің рөлі ерекше болды.
Қожагелді батырдың шыққан тегі Керей тайпасының Күрсары руынан тарайды. Шежіре бойынша Күрсарыдан Есбол, одан Төбет туған. Төбеттен Өтебай, Бәйімбет, Асан және Үсен тараған.
Бұл әулет қазақ тарихында батырлығымен, ел басқарудағы қызметімен ерекшеленген. Соның ішінде Бәйімбет батырдың орны бөлек. Шежірелік деректер бойынша Бәйімбет батыр 1692 жылы дүниеге келіп, 1779 жылы қайтыс болған. Ол жоңғар шапқыншылығы кезеңінде ел қорғаған белгілі батырлардың бірі ретінде танылған. Бәйімбет батырдың мәңгілік мекені – қазақ халқының рухани астанасы Түркістан қаласы.
Батырдың есімі халық жадында сақталып қана қоймай, қазіргі Ресейдің Омбы облысы Называй ауданындағы елді мекендердің біріне оның аты берілген. Бұл – Бәйімбет батырдың тарихи тұлға ретіндегі беделінің айғағы.
Төбеттен тараған Асан мен Үсен де ел қорғаған батырлар ретінде белгілі. Бүгінде олардың қорымдары Солтүстік Қазақстан облысы Мағжан Жұмабаев ауданының Құралай ауылы маңында орналасқан. Бұл орындар ұрпақтары үшін қасиетті мекен саналады.
Өтебайдан Төлес, Байтілес, Байтұяқ, Тасболат және Төлеубай тараған. Төлеубай батырдың зираты қазіргі Ақжар ауданына қарасты Май ауылының маңындағы Үлкен Қараой жерінде орналасқан. Ел ішінде бұл жер әлі күнге дейін тарихи орын ретінде құрметтеледі.
Асаннан Қожагелді, Жанкісі, Ақбота және Сапар туған. Қожагелді батыр осы әулеттің көрнекті өкілі ретінде ел тарихында із қалдырды. Бүгінгі Қожагелді ауылының атауы да осы тарихи тұлғаның есімімен байланысты.
Үсеннен Мырзагелді, Тоқай, Танат, Тоқтамыс, Дархан және Жылгелді тарайды. Бұл аталардың ұрпақтары кейін Қызылжар, Көкшетау және Омбы өңірлеріне кеңінен қоныстанып, қазақ қоғамының дамуына үлес қосты.
Қожагелді батыр өмір сүрген кезең – Абылай хан дәуірі. XVIII ғасырдың ортасында қазақ халқының тәуелсіздігі үшін күрес күшейді. Бөгенбай, Қабанбай, Малайсары, Олжабай, Жәнібек сияқты батырлармен қатар, Керей елінен шыққан көптеген батырлар да ел қорғау ісіне белсене араласты.
Солтүстік Қазақстан аумағы сол кезеңде қазақ халқының негізгі қоныстарының бірі болды. Есіл мен Шағалалы бойы, Қызылжар мен Көкше өңірлері Орта жүз руларының ата қонысы саналды. Қожагелді батырдың ұрпақтары мекендеген жерлер де осы тарихи кеңістіктің құрамында болды.
Солтүстік Қазақстан облысының Ақжар ауданындағы Қожагелді ауылы – тарихы тереңнен бастау алатын көне қоныстардың бірі. Бұл өңірдің өткені қазақ халқының саяси, әлеуметтік және әкімшілік даму тарихымен тығыз байланысты. Архив құжаттары мен тарихи деректер Қожагелді елінің бірнеше ғасыр бойы қазақ даласындағы маңызды қоныстардың бірі болғандығын дәлелдейді.
Қожагелді өңірінің тарихы Қазақ хандығы дәуірінен бастау алады. Бұл жерді Арқа мен Көкше өңірін мекендеген Орта жүздің ру-тайпалары ежелден қоныс еткен. Ел аузындағы шежірелер мен архив құжаттары Қарауыл, Атқы, Жауар, Мөнтік, Сары, Алдияр және Салпық аталарының осы өлкеде өмір сүргендігін көрсетеді.
ХІХ ғасырдың басында Ресей империясы қазақ даласын басқарудың жаңа жүйесін енгізді. 1822 жылы қабылданған «Сібір қырғыздары туралы жарғы» бойынша хандық билік жойылып, қазақ жері округтер мен болыстарға бөлінді. Осы кезеңде қазіргі Қызылту өңірінің бір бөлігі Көкшетау дуанына, ал, екінші бөлігі Омбы округіне қарасты Шарлақ уезінің құрамына енді.
Архив құжаттары қазақ қоғамындағы дәстүрлі басқару жүйесінің ұзақ уақыт сақталғанын көрсетеді. Омбы архивінде сақталған көне жазбалардың бірінде Қарауыл, Атқы, Жауар, Мөнтік, Сары, Алдияр және Салпық руларының билері мен старшындарының мөр басып, ел атынан шешім қабылдағаны баяндалады. Бұл құжат қазақ даласындағы билік жүйесінің ерекшелігін айқын көрсетеді.
Патша үкіметінің әкімшілік құрылымына қарағанымен, ел ішіндегі мәселелерді қазақтың билері мен старшындары шешіп отырған. Елді мекендердің атаулары да қазақы қалпын сақтап қалған. Бұл қазақ қоғамының дәстүрлі құрылымы мен ұлттық болмысының беріктігін дәлелдейді.
1917 жылғы ұлттық жаңғыру кезеңінде қазақ зиялылары Алаш автономиясын құрды. Алаш қозғалысы қазақ мемлекеттілігін жаңғыртуға бағытталған маңызды тарихи құбылыс болды. 1917 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың наурызына дейін өмір сүрген Алаш автономиясы қазақ халқының азаттық жолындағы күресінің көрінісі ретінде тарихта қалды.
Кеңес өкіметі орнағаннан кейін өңірдің әкімшілік құрылымында бірнеше өзгерістер болды. 1920-1925 жылдары Қазақ автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы құрылып, кейін Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы болып қайта ұйымдастырылды.
1924 жылы бұрын Шарлақ уезіне қараған аумақтардың Қызылжар уезіне берілгендігі туралы хабар сол кездегі «Бостандық туы» газетінде жарияланған. Бұл кезең өңірдің әкімшілік тарихындағы маңызды өзгерістердің бірі болды.
Тарихи деректер бойынша Қызылту ауданының алғашқы аудан орталықтары бірнеше рет өзгерген. Алғашында қазіргі Ресей Федерациясының Омбы облысындағы Ореховка селосы аудан орталығы болса, кейін бұл мәртебе Громогласовка ауылына берілді. 1929-1932 жылдары Қулыкөл ауылдық кеңесі аудан орталығы қызметін атқарды.
1932 жылы Қарағанды облысы құрылған кезде Қызылту ауданының құрамында 14 ауылдық кеңес болған. Архив деректерінде осы ауылдық кеңестердің құрамындағы 134 елді мекеннің атауы сақталған.
Солардың бірі – №5 Жарқын ауылдық кеңесі. Оның құрамына Егінші, Мерзиян, Жаңаталап, Қожагелді, Бес үй, Қарашілік, Жаңақұрылыс, Социалды жол, Жаңажол, Жаңаұйым, Тельман, Ұялы, Жаңакүш, Күншығыс және 1 Май ауылдары кірген.
1932 жылғы латын қарпімен жазылған архив құжаттарында бұл елді мекендердің халқы, шаруашылығы және әкімшілік жағдайы туралы құнды мәліметтер сақталған. Құжаттардан ауыл тұрғындарының негізінен мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысқанын көруге болады.
Қожагелді ауылы сол кездегі Жарқын ауылдық Кеңесіне қарасты төртінші ауыл ретінде тіркелген. Бұл дерек ауылдың ресми әкімшілік құрылымдағы орнын анықтауға мүмкіндік береді.
1942 жылдан бастап Қызылту ауданы Көкшетау облысының құрамына енді. Ал, 1974 жылы Ленин ауданы құрылған кезде Жаңатұрмыс ауылы осы ауданның құрамына берілді.
Қожагелді өңірінің тарихы – бір ғана ауылдың тарихы емес. Бұл – Арқа мен Көкше өңіріндегі қазақ халқының бірнеше ғасырлық өмір жолының көрінісі. Архив құжаттары арқылы біз елдің әкімшілік құрылымын ғана емес, халықтың тұрмысын, дәстүрін және қоғамдық өмірін де танимыз.
Бүгінде Ақжар аудандық архивінде сақталған құжаттар Қожагелді елінің өткенін зерттеуге мол мүмкіндік беріп отыр. Бұл деректер туған өлкенің тарихын тереңірек тануға және оны кейінгі ұрпаққа жеткізуге қызмет етеді.
Бұл ауылдардың барлығы бір-бірімен тарихи, туыстық және шаруашылық байланыста өмір сүрді. Бүгінде олардың кейбірі сақталса, кейбірі тарих қойнауына кеткен. Алайда, олардың атаулары архив құжаттарында және халық жадында сақталып келеді.
Қожагелді батырдың 300 жылдық мерейтойы тек бір тарихи тұлғаны еске алу ғана емес. Бұл – туған жердің тарихын тану, ата-баба аманатына тағзым ету, ұлттың тарихи жадын жаңғырту.
Өткенін құрметтеген халықтың болашағы баянды болады. Сондықтан, Қожагелді батырдың есімі мен өнегелі жолын кейінгі ұрпаққа жеткізу – бүгінгі буынның қасиетті борышы. Батырдың атымен аталған қасиетті Қожагелді мекені де қазақ халқының тарихындағы өз орнын әрдайым сақтай бермек.
Тарихын таныған халықтың болашағы да берік болады. Сондықтан, Қожагелді сияқты көне қоныстардың тарихын зерттеу – ұлттық тарихи жадымызды сақтаудың маңызды жолдарының бірі.
Қожагелді елінің кейінгі тарихы Жаңатұрмыс ауылының тарихымен тығыз байланысты. Кеңес дәуіріндегі әкімшілік өзгерістер барысында көптеген көне ауыл атаулары өзгертіліп, олардың орнына жаңа қоғамдық идеологияға сәйкес атаулар берілді. Солардың бірі – тарихи Қожагелді ауылының кейінгі кезеңдегі Жаңатұрмыс атауы.
Жаңатұрмыс ауылы ХХ ғасырдың ортасына дейін Қызылту өңіріндегі іргелі елді мекендердің бірі болды. Бұл ауыл тек Қожагелді ұрпақтарының ғана емес, Бес үй, Қарашілік, Ұялы, Жаңаталап, Мерзиян және көршілес ауылдардың тұрғындарымен тығыз қарым-қатынаста өмір сүрген үлкен қауымның орталығына айналды.
Ауыл тұрғындарының негізгі кәсібі мал шаруашылығы болды. Кең далада жылқы, сиыр, қой өсіріліп, жаз жайлау мен қыс қыстау дәстүрі ұзақ уақыт сақталды. Сонымен қатар, егіншілік те дамып, халық өз қажетіне қарай астық өндірді. Жаңатұрмыс ауылы еңбекқорлығымен ерекшеленген елді мекендердің бірі ретінде танылды.
1941-1945 жылдардағы Екінші дүниежүзілік соғыс қазақ даласының әрбір шаңырағына ауыр қайғы әкелді. Елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған азамат қолына қару алып, майданға аттанды. Солардың қатарында Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы Қызылту ауданына қарасты Қожагелді-Жаңатұрмыс өңірінің азаматтары да болды. Олар Отан қорғау жолында ерлік көрсетіп, бірқатары туған жерге оралмады. Майданнан аман келген ардагерлер кейін ауыл шаруашылығын қалпына келтіруге белсене қатысып, елдің еңсесін көтеруге еңбек сіңірді. Ал, тылда қалған аналар мен балалар ауыр еңбек жүгін көтеріп, Жеңіске өз үлестерін қосты. Соғыс басталған күннен бастап ауылдың еңбекке жарамды ер азаматтары әскери комиссариат арқылы әскер қатарына шақырылды. Майданға аттанғандардың орнын ауылда қалған қарттар, аналар мен жасөспірімдер басты. Олар күндіз-түні еңбек етіп, майданды азық-түлікпен, мал өнімдерімен және қажетті шикізатпен қамтамасыз етуге күш салды. Соғыс жылдарындағы ауыл өмірі қиыншылыққа толы болғанымен, халық ынтымақ-бірлігінен айырылған жоқ.
Бүгінде Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық архивінде сақталған құжаттар Жаңатұрмыс өңірінен шыққан майдангерлердің ерлігі туралы тың мәліметтерді сақтап отыр. Бұл құжаттар туған өлкенің әскери тарихын қалпына келтіруде ерекше маңызға ие.
Архивтік деректерде есімі кездесетін жауынгерлердің бірі – Қали Омаров. Ол 1899 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Қызылту ауданындағы «Жаңалық» колхозында дүниеге келген. 1942 жылдың сәуір айында Қызылту аудандық әскери комиссариаты арқылы Қызыл Армия қатарына шақырылды.
Қали Омаров майданның алғы шебінде жаумен шайқасып, әскери борышын адал атқарды. Алайда, 1943 жылдың қараша айында оның хабар-ошарсыз кеткені жөнінде ресми мәлімет тіркелген. Соғыс жылдарында мыңдаған жауынгер дәл осындай тағдырды бастан кешірді. Олар туған жерге оралмаса да, олардың есімі ел жадында мәңгі сақталды. Бүгінде Омаров Қалидың тағдыры Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық архивіндегі құжаттар арқылы нақтыланып отыр.
Жаңатұрмыс өңірінің тағы бір даңқты перзенті – Мүталләп Ташимов. Архив деректеріне сәйкес, ол 1900 жылы дүниеге келген. 1943 жылғы 16 қаңтарда Қызылту аудандық әскери комиссариаты арқылы әскерге шақырылып, 415-атқыштар дивизиясының 1326-атқыштар полкі құрамында, 1-Украина майданының 13-армиясы қатарында жаумен шайқасты.
Мүталләп Ташимов майдан даласында батылдығымен көзге түсті. 1943 жылғы 1 желтоқсандағы марапаттау парағында оның Конотоп елді мекені үшін болған кескілескен ұрыстарда ерекше ерлік пен табандылық көрсеткені нақты жазылған. Осы ерлігі үшін ол «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Бұл марапат Кеңес армиясындағы жауынгерлерге жеке батылдығы мен жанқиярлығы үшін берілетін ең беделді жауынгерлік наградалардың бірі болатын.
Соғыс аяқталғаннан кейін Мүталләп Ташимов туған өлкесіне оралып, бейбіт еңбекке араласты. Майданда көрсеткен ерлігі ескеріліп, 1985 жылы Жеңістің 40 жылдығына орай оған II дәрежелі Отан соғысы ордені табыс етілді. Бұл – оның майдандағы ерлігіне берілген тарихи әрі мемлекеттік бағаның айқын көрінісі.
Осындай тағдыр иелері Жаңатұрмыс өңірінде аз болған жоқ. Өкінішке қарай, олардың көпшілігінің есімі уақыт өте келе ұмытыла бастады. Алайда, бүгінгі архивтік ізденістер олардың өмір жолын қайта жаңғыртуға мүмкіндік беріп отыр. Бұл – туған жер тарихын зерттеудің маңызды бағыттарының бірі.
Қожагелді, Жаңатұрмыс, Бес үй және бұрынғы Жарқын ауылдық Кеңесіне қараған елді мекендерден ондаған азамат Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, әртүрлі майдандарда шайқасты. Бірі елге аман оралса, енді бірі жат жерде мәңгілікке қалды. Олардың есімдері ауыл тарихының алтын беттеріне жазылуға лайық.
Қожагелді батырдың 300 жылдық мерейтойы қарсаңында майдангерлердің өмір жолын зерттеу – тарихи сабақтастықтың жарқын көрінісі. XVIII ғасырда елін найзамен қорғаған Қожагелді батырдың ұрпақтары XX ғасырда да туған жер мен ел намысын қорғап, ерлік дәстүрін жалғастырды. Бұл – қазақ халқының азаттық рухының ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқандығының нақты дәлелі.
Сондықтан, Жаңатұрмыс өңірінен шыққан Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің есімдерін жинақтап, архив құжаттарымен толықтырып, «Жаңатұрмыс өңірінің майдангерлері» атты жеке естелік кітап шығару туған өлке тарихын сақтауға қосылған маңызды үлес болмақ. Бұл еңбек болашақ ұрпаққа бейбіт өмірдің қандай ауыр құрбандықпен келгенін ұғындыратын құнды тарихи мұраға айналары сөзсіз.
Жаңатұрмыс ауылының тарихы тек батырлар мен майдангерлердің ғана емес, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына өлшеусіз үлес қосқан қарапайым еңбек адамдарының да өмір жолымен тығыз байланысты. Ауылдың өсіп-өркендеуіне колхоз басшылары, есепшілер, малшылар, механизаторлар, мұғалімдер мен басқа да мамандар үлкен еңбек сіңірді.
Солардың бірі – Сұлтан Шайымов. Ол Жаңатұрмыс ауылындағы колхоздың төрағасы қызметін атқарып, шаруашылықтың нығаюына, ауыл тұрғындарының әл-ауқатының артуына және өндірістің дамуына өз үлесін қосты. Ел ішінде іскер ұйымдастырушы, талапшыл әрі әділ басшы ретінде құрметке ие болды.
Жаңатұрмыс ауылынан шыққан тағы бір белгілі еңбек ардагері – Айдархан Балтин. Оның саналы ғұмыры ауыл шаруашылығы мен қаржы саласының дамуына арналды. Айдархан Балтин еңбек жолын өте ерте бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы ауыр кезеңде, небары тоғыз жасынан бастап еңбекке араласып, тылдағы жұмыстарға қатысып, ауыл шаруашылығының ауыр жүгін көтерген өскелең ұрпақтың өкілі болды. Сондықтан, ол тыл еңбеккері әрі тың және тыңайған жерлерді игеруге қатысқан алғашқы тыңгерлердің бірі ретінде тарихта қалды. 1952 жылдан бастап 1963 жылға дейін Жаңатұрмыс бөлімшесінде бухгалтер болып қызмет атқарды. Осы кезеңде шаруашылықтың қаржылық есебін жүргізіп, өндірістің тұрақты жұмыс істеуіне жауапты мамандардың бірі болды.
Кейін партиялық жолдамамен «Майский» кеңшарына ауыстырылып, 1963-1968 жылдары бас бухгалтер қызметін атқарды. Бұл қызметте ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастыру мен қаржы тәртібін нығайтуға зор үлес қосты. 1968-1978 жылдары бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту ауданындағы «Амангелді» кеңшарының бас бухгалтері болып еңбек етті. Осы жылдары ауданның ауыл шаруашылығы саласының дамуына, кеңшар экономикасының нығаюына елеулі үлес қосты. 1980 жылдан бастап зейнеткерлікке шыққанға дейін Ленин ауданындағы «Талшық» кеңшарында және аудандық ауыл шаруашылығы басқармасында қызмет атқарды. Ұзақ жылғы адал еңбегі мен жоғары кәсіби біліктілігінің арқасында әріптестері мен ауыл тұрғындарының зор құрметіне ие болды.
Айдархан Балтиннің өмір жолы – қиын кезеңде еңбекпен шыңдалып, туған елінің өркендеуіне бүкіл ғұмырын арнаған азаматтың тағдыры. Оның өмірбаяны Жаңатұрмыс өңірінің еңбек тарихының ажырамас бір бөлігі болып табылады.
Соғыстан кейінгі жылдары Жаңатұрмыс ауылының әлеуметтік өмірі жандана түсті. Ауылда мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік пункт жұмыс істеп, мәдени-көпшілік шаралар өткізілді. Бірнеше буын осы ауылда білім алып, кейін еліміздің әр өңірінде түрлі салада еңбек етті.
Жаңатұрмыс ауылының басты ерекшелігі – оның тұрғындарының ауызбіршілігі мен бауырмалдығы еді. Бір ауылдың балалары бірге өсіп, бірге еңбек етті. Үлкендер жастарға өнеге көрсетіп, ұлттық салт-дәстүр мен рухани құндылықтардың сақталуына ерекше мән берді.
Осындай еңбек адамдарының қажырлы еңбегінің арқасында Жаңатұрмыс ауылы мен оның айналасындағы шаруашылықтар дамып, өңірдің әлеуметтік-экономикалық әлеуеті нығайды. Сондықтан, олардың есімдері туған өлкенің тарихында құрметпен аталып, кейінгі ұрпаққа үлгі болып қала береді.
Айта берсек, ауыл тарихы тек өткен ғасырлардағы батырлармен ғана емес, қазіргі заманның әскери борышын абыроймен атқарған азаматтарымен де сабақтасып жатыр. Солардың бірі – Рамазан Нұржанұлы Шәріпов.
Рамазан Нұржанұлы 1971 жылдың 31 қазанында бұрынғы Көкшетау облысы Қызылту ауданының Жаңатұрмыс ауылында дүниеге келген. Бүгінде Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданының Жаңатұрмыс ауылында тұрады. 1989 жылы Кеңес армиясы қатарына шақырылып, әскери борышын Германиядағы Кеңес әскерлері тобында өтеді. Алайда, оның әскери қызметі бейбіт жағдайда ғана өткен жоқ.
1991 жылдың мамыр айында Германиядан көптеген әскери қызметшілермен бірге Әзербайжан КСР-інің Гянджа қаласындағы Закавказье әскери округінің, №31747 әскери бөліміне жіберілді. Бұл кезеңде Таулы Қарабах өңірінде армян және әзірбайжан халықтары арасындағы қарулы қақтығыс күшейіп тұрған еді.
Әскери бөлімнің негізгі міндеті – этносаралық қақтығыстың одан әрі ушығуына жол бермеу, бейбіт тұрғындарды қорғау және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету болды. Жауынгерлер қауіпті аймақта қызмет атқарып, таулы өңірлерде қарулы қақтығыстардың куәсі болды. Шекаралық аймақтарда атыстар орын алып, әскери қызметкерлер арасында адам шығыны да кездесті.
Рамазан Шәріпов осы күрделі кезеңде әскери антына адал болып, жүктелген міндеттерді абыроймен орындады. 1991 жылдың желтоқсанында аман-есен туған еліне оралды.
Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес Рамазан Нұржанұлына қақтығыс аймағында атқарған әскери қызметі ескеріле отырып, ардагер мәртебесі берілді.
Рамазан Нұржанұлының ата-анасы да ел басына түскен ауыр кезеңдерді бастан өткерген жандар. Әкесі Нұржан Шәріпов 1926 жылы дүниеге келген. Анасы Мапруза Ғұбайдоллақызы Шәріпова (Құсайынова) 1928 жылы туған. Олар балалық шақтарында ашаршылық нәубетін көріп, Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында тылдағы еңбекке белсене қатысып, майданды азық-түлікпен, балықпен және басқа да қажетті өнімдермен қамтамасыз етуге өз үлестерін қосқан.
Бір әулеттің үш буынының тағдыры қазақ халқының ХХ ғасырдағы тарихымен астасып жатыр. Үлкен буын ашаршылық пен соғыс жылдарының ауыртпалығын көтерді, кейінгі буын елді қалпына келтіруге еңбек сіңірді, ал, олардың ұрпағы Рамазан Шәріпов әскери борышын атқарып, этносаралық қақтығыс аймағында бейбітшілікті сақтауға қатысты. Осындай азаматтардың өмір жолы – Жаңатұрмыс ауылының ғана емес, тәуелсіз Қазақстан тарихының да ажырамас бір бөлігі.
Уақыт өте келе, елдегі өтпелі кезеңдегі әлеуметтік өзгерістерге байланысты ауыл тұрғындарының бір бөлігі аудан орталықтарына, облыс қалаларына және басқа өңірлерге қоныс аударды. Ауылдың өзі тарағанымен, оның рухы мен тарихы халық жадынан өшкен жоқ. Бүгінде Қожагелді, Жаңатұрмыс, Бес үй және бұрынғы Жарқын ауылдық Кеңесіне қараған елді мекендердің ұрпақтары Қазақстанның түкпір-түкпірінде өмір сүріп жатыр. Олар үшін туған жер – балалық шақтың бесігі, ата-баба аманаты, тарихи тамырдың белгісі.
Қожагелді батыр елінің кейінгі тарихымен тығыз байланысты Жаңатұрмыс атауы бүгінде картадан жоғала бастағанымен, ол ауылда өмір сүрген адамдардың естеліктерінде, архив құжаттарында және ұрпақ жадында мәңгі сақталады. Сондықтан, бұл тарих туған жер мен туған ел тарихының ажырамас бөлігі, ал, оны ұлықтау кейінгі буынның қасиетті парызы болып қала бермек.
Самат ЖҰМАТАЙҰЛЫ,
жас ғалым, Қазақстан және Орталық Азия тарихын
зерттеу институтының бас директоры.
Сурет t.me сайтынан.
